आश्रमवासिकपर्व

श्रीवेदव्यासाय नमः। नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्। देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्॥ जनमेजय उवाच। प्राप्य पैतामहं राज्यं मम पूर्वपितामहाः। कथमासन्महाराजे धृतराष्ट्रे महात्मनि॥ स तु राजा हतामात्यो हतपुत्रो निराश्रयः। कथमासीद्धतैश्वर्यो गान्धारी च तपस्विनी॥ कियन्तं चैव कालं ते मम पूर्वपितामहाः। स्थिता राज्ये महात्मानस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि॥ वैशम्पायन उवाच। प्राप्य राज्यं महात्मानः पाण्डवा हतशत्रवः। धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य पृथिवीं पर्यपालयन्॥ धृतराष्ट्रमुपातिष्ठद्विदुरः सञ्जयस्तथा। वैश्यापुत्रश्च मेधावी युयुत्सुः कुरुसत्तम॥ पाण्डवाः सर्वकार्येषु पर्यपृच्छन्त तं नृपम्। चक्रुस्तेनाभ्यनुज्ञाता वर्षाणि दश पञ्च च॥ सदाऽभिगम्य ते वीराः पर्युपासन्त तं नृपम्। पादाभिवादनं कृत्वा धर्मराजमते स्थिताः॥ ते मूर्ध्नि समुपाघ्राताः सर्वकार्याणि चक्रिरे। कुन्तिभोजसुता चैव गान्धारीमन्ववर्तत॥ द्रौपदी च सुभद्रा च याश्चान्याः पाण्डवस्त्रियः। समां वृत्तिमवर्तन्त तयोः श्वश्र्वोर्यथाविधि॥ शयनानि महार्हाणि वासांस्याभरणानि च। राजार्हाणि च सर्वाणि भक्ष्यभोज्यान्यनेकशः॥ युधिष्ठिरो महाराज धृतराष्ट्रेऽभ्युपाहरत्। तथैव कुन्ती गान्धार्यां गुरुवृत्तिमवर्तत॥ विदुरः सञ्जयश्चैव युयुत्सुश्चैव कौरव। उपासते स्म तं वृद्धं हतपुत्रं जनाधिपम्॥ श्यालो द्रोणस्य यश्चासीद्दयितो ब्राह्मणो महान्। स च तस्मिन्महेष्वासः कृपः समभवत्तदा॥ व्यासश्च भगवान्नित्यमासाञ्चक्रे नृपेण ह। कथाः कुर्वन्पुराणर्षिर्देवर्षिपितृरक्षसाम्॥ धर्मयुक्तानि कार्याणि व्यवहारान्वितानि च। धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातो विदुरस्तान्यकारयत्॥ सामन्तेभ्यः प्रियाण्यस्य कार्याणि सुबहून्यपि। प्राप्यन्तेऽर्थेः सुलघुभिः सुनयाद्विदुरस्य वै॥ अकरोद्बन्धमोक्षं च वध्यानां मोक्षणं तथा। न च धर्मसुतो राजा कदाचित्किञ्चिदब्रवीत्॥ विहारयात्रासु पुनः कुरुराजो युधिष्ठिरः। सर्वान्कामानुपस्थाप्य धृतराष्ट्रे न्यवेदयत्॥ आरालिकाः सूपकारा रागषाडविकास्तथा। उपातिष्ठन्त राजानं धृतराष्ट्रं यथापुरम्॥ वासांसि च महार्हाणि माल्यानि विविधानि च। उपाजह्रुर्यथाकालं धृतराष्ट्रस्य पाण्डवाः॥ मैरेयमधुमांसानि पानकानि लघूनि च। चित्रान्भक्ष्यविकारांश्च चक्रुस्तस्य यथा पुरा॥ ये चापि पृथिवीपालाः समाजग्मुस्ततस्ततः। उपातिष्ठन्त ते सर्वे कौरवेन्द्रं यथापुरा॥ कुन्ती च द्रौपदी चैव सात्वती च यशस्विनी। उलूपी नागकन्या च देवी चित्राङ्गदा तथा॥ धृष्टकेतोश्च भगिनी जरासन्धसुता तथा। एताश्चान्याश्च बह्व्यो वै योषितः पुरुषर्षभ। किङ्कराः पर्युपातिष्ठन्सर्वाः सुबलजां तथा॥ यथा पुत्रवियुक्तोऽयं न किञ्चिद्दुःखमाप्नुयात्। इति तानन्वशाद्भातॄन्नित्यमेव युधिष्ठिरः॥ एवं ते धर्मराजस्य श्रुत्वा वचनमर्थवत्। सविशेषमवर्तन्त भीममेकं तदा विना॥ न हि तत्तस्य वीरस्य हृदयादपसर्पति। धृतराष्ट्रस्य दुर्बुद्ध्या यद्वृत्तं द्यूतमण्डले॥॥